Krize Bir Adim Daha

Eylul ayi ozellikle okullarin acilmasindan dolayi harcamalarin artacagi bir ay olup, ekonomiyi canlandiran aylardan biridir. Bircok ogretmen ve memur yeni gorev yerlerinde ise baslar bu donemde, dolayisiyla emlakcisindan, mobilyacisina islerin arttigi bir donemdir Eylul. Ancak bu sene oyle olmadi. Eylul ayi sanayi uretimi takvim etkisinden arindirildiginda yuzde 3.1 dusus goze carpmaktadir. Bu demek oluyor ki hane halki da uretici de kemerleri sikmis, tuketici almamis uretici de uretimi azaltmis. Bu dusus Ekim 2009'dan bu yana en sert ikinci dusus.

Dayanikli ve dayansiksiz tuketim mallari uretimi sirasiyla yuzde 9.5 ve yuzde 6.5 dususuyle birlikte 3. ceyrekteki sanayi uretiminin de yuzde 1.9 kuculdugu tescilleniyor.Dolayisiyla 3. ceyrek icin negatif bir buyume gorme ihtimalimiz cok yuksek. Bu sonuc ayrica 2009'un 3. ceyreginden bu yana ilk daralma, daralmanin 4. ceyrek de devam etmesi muhtemel. Hele ki artan doviz kuruyla birlikte tuketiciler iyice harcamalarini azaltabilir, tabii doviz kuru enflasyonu tetikleyeceginden perakande saticilar stok yapmak isteyebilir bu gecici bir sure uretimin dususune engel olsa da talep dustugu surece, sanayi uretiminin artmasi cok zor. Ayrica TEPAV'in Perakende Guven Endeksi Ekim ayi sonuclari da 2009 Mart'tan bu yana son 7 yilin en dusuk seviyesinde oldugumuzu gosteriyor.

Yani hukumetin guncelledigi 3.2 buyume orani bile suanki rakamlar ve gidisatla hayal gibi gozukuyor. Yuzde 2.5 ustunde bitirirsek 2016'yi ne ala.


Suan aslinda iki ucu ...lu degnek durumu soz konusu. Durum soyle ki, yuksek kredi borclusu hane halkinin ve sirketlerin ekonomik durgunluk durumunda ki suan durgunluktayiz, borclarini cevirme zorlugune girmesi. Ee dun Merkez Bankasi faizi de artirdi. FED'de artiracak, yani artik faiz indirimi hayal gibi. Borclu olan kesim daha dusuk faizle borcunu da yapilandiramayacak. Iste bu durgunluk krize donusurse vay halimize. Cunku Turkiye icin ekonomik olarak iyiye giden hicbir sey gormuyorum. Karsiliksiz cek/senet yasisi rekor seviyelerde, bankalarin sorunlu kredileri maksimum seviyede, tuketici harcamayi azaltti, FETO baglantili kisiler ve sirketler de piyasada zaten cok az olan nakit parayi cekip ulkeden uzaklasti. Sikintili olan emlak piyasasini ayakta tutan Arap Sermayesi de dusen petrol ile yara aldi ve eskiden oldugu gibi konut alamamakta. Ote yandan ihracat hacmimizin yuzde 40'inin oldugu AB ile iliskilerimiz bozulmakta. Bu durgunluga emlak sektorundeki bir catirdamanin da eklenmesi mevcut durgunlugu krize donusturecektir ve bu seferki kriz tek kaynakli (doviz-durgunluk-politik ve jeopolitik problemler-multeci sorunlari) olmayacagindan onceki krizlere gore cok daha sancili olabilecegini dusunmekteyim.

Faiz dususunun mumkun olmadigini yukarida belirtmistim ancak bir de su acidan neden mumkun olmadigini anlatmak isterim. Suan mali sektorde zaten 100 TL'lik mevduata karsi 136 TL'lik kredi verilmis durumda, yani talep fazlasi var, talep fazlasi olan bir urunun fiyatinin dusmesi mumkun degil. Bunun icin arzin artmasi gerek, mali sektorde arz nasil artar? Bankalarimiz daha fazla yurt disindan kredi bulmasi gerekmekte, bu konkoktorude bunun pek mumkun olacagini hic sanmiyorum.

Buarada zaten suanki durgun piyasayla sirketlerin hasilati dusmekte ve artan doviz ile kredilerinin TL karsiligi artmaktadir. Yani gelir azalirken gider artmaktadir. Sonuc olarak ben 2017'yi iyi gormuyorum ve basta sanayi uretiminde bir iyilesme olmadan bu kotumserligimde bir degisme olacagini da dusunmuyorum.